پژوهش نامه اصول فقه اسلامی

پژوهش نامه اصول فقه اسلامی

مؤلّفه‌ها و موانع استفادۀ اطلاق از «ترک استفصال» با بهره گیری از منابع مکتوب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
از مراجع عظام تقلید
چکیده
از جمله مناشئ استظهارِ اطلاق، «ترک استفصال» است؛ در این روش، می توان از پرسش و پاسخی که دربارۀ قضیه شخصیه‌ای است که یا واقع شده و یا می‌خواهد واقع شود امّا انحاء مختلفی ندارد استفاده اطلاق نمود؛ وجه استفاده اطلاق این است که از نظر ثبوتی، فروض مختلفی برای این قضیه شخصیه متصوّر است ولی مجیب، بدون علم به مشخّصات دقیق قضیه، حکم را بیان نموده و هیچگونه استفصال یا تفصیلی نداده‌است، لذا می‌توان شمول حکم نسبت به تمامی فروض را استظهار نمود. هدف از پژوهش بررسی زوایای متعدّد موضوع به عنوان یک مسئلۀ اصول‌فقهی در سایۀ تطبیق بر فروعات فقهی است که کم‌فروغ بودنِ بحث از این مسئله در کتب اصول فقه، ضرورت این پژوهش را دوچندان کرده است. این پژوهش، بر پایۀ روش تحلیلی-توصیفی، و گردآوری اطّلاعات به شکل کتابخانه‌ای سامان یافته است و اهمّ یافته‌های آن -علاوه بر تبیین دقیق مفهوم «ترک استفصال» و تطبیق بر نمونه‌های فقهی- استقصای مؤلّفه‌های و موانع تأثیرگذار در استفادۀ اطلاق از ترک استفصال است که این مؤلّفه‌ها عبارتند از: عدم اجمال در مراد استعمالیِ الفاظ سؤال، وجود شقوق مختلف برای مراد استعمالی از نظر ثبوتی، و عدم استفصال یا تفصیل مجیب و موانع عبارتند از تضیّق وضعی سؤال، انصراف سؤال، قرینه مقالیّه بر تقیید و احراز یا احتمال قابل توجه نسبت به علم مجیب به نحوۀ تحقّق مورد سؤال.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

استظهار الإطلاق من «ترک الاستفصال»؛ العناصر والموانع؛ دراسة تطبیقیّة باستخدام المصادر المکتوبة

نویسنده العربیة

سید موسی شبیری زنجانی
از مراجع عظام تقلید
چکیده العربیة

هناک مناشئ یستظهر منها الإطلیق أحدها «ترک الاستفصال». والمقصود منه استنتاج الإطلاق من السّؤال والإجابة حول قضیّة شخصیّة وقعت أو تقع فی المستقبل ولکن لیست لها صور وفروض مختلفة؛ لأنّه على الرّغم من أنّه یمکن تصوّر افتراضات مختلفة فی هذه القضیّة الشخصیّة ثبوتًا إلّا أنّ المجیب أصدر الحکم من دون أن یعرف التّفاصیل الدّقیقة للقضیّة، ولم یقدِّم أیّ استفصال أو تفصیل. ولذلک یمکن استظهار شمولیّة الحکم بالنّسبة إلی جمیع الفروض. ویهدف البحث ـ الذی یعتمد على المنهج الوصفی التّحلیلی وجمع المعلومات بطریقة مکتبیّة ـ إلى دراسة هذه القضیّة من جوانبها المتعدّدة، باعتبارها مسألة أصولیّة فی ضوء تطبیقها على فروع فقهیّة. والّذی یضاعف ضرورة هذا البحث هو قلّة تناول و مناقشته فی المؤلّفات الأصولیّة. ومن أهمّ نتائج هذه الدراسة -بالإضافة إلى شرح دقیق لمفهوم «ترک الاستفصال» وتطبیقه على الأمثلة الفقهیّة- تتبّع العناصر والموانع المؤثّرة فی استظهار الإطلاق من «ترک الاستفصال». وتشمل هذه العناصر: عدم الإجمال فی المراد الاستعمالی لألفاظ الاستفهام، ووجود صور مختلفة للمراد الاستعمالی ثبوتًا، وعدم الاستفصال أو التّفصیل فی الإجابة. کما تشمل الموانع أیضًا: تضیّق السّؤال وضعًا، وانصرافه، ووجود قرینة مقالیّة علی التّقیید، والتّحقق أو الاحتمالیّة المعتدّ بها لمعرفة المجیب لکیفیّة تحقّق ما یطرحه السّؤال.

کلیدواژه‌ها العربیة

ترک الاستفصال
ترک التّفصیل
ترک الاستیضاح
الإطلاق اللّفظی
الإطلاق المقامی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 اردیبهشت 1404