پژوهش نامه اصول فقه اسلامی

پژوهش نامه اصول فقه اسلامی

خاستگاه جمع تبرعی در تهذیبین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش‌پژوه سطح سه حوزۀ علمیۀ قم دانش آموخته مدرسه فقهی امام محمد باقر علیه السلام
چکیده
شیخ طوسی، در دو کتاب تهذیب و استبصار، از جمع تبرعی بسیار بهره برده است. با توجه به نامعتبر بودن جمع تبرعی و روشن بودن آن نزد اصحاب، فقیهان درصدد برآمده‌اند تا این کار شیخ طوسی را توجیه نمایند. پژوهش پیش رو، با بررسی خاستگاه جمع تبرعی در این دو اثر، به سه عامل مؤثر دست یافته است: نخست آنکه شیخ طوسی‌ هر دو دلیل متعارض را حجت فعلی می‌دانسته و ازاین‌رو تلاش نموده با جمع تبرعی هر دو را مورد عمل قرار دهد. دوم اینکه به باور شیخ، سخن شارع حکیم تا حد ممکن باید به گونه‌ای معنا شود که لغو نباشد؛ بنابراین، با استفاده از جمع تبرعی خواسته است تا به هر دو دلیل عمل کند و در نتیجه، مانع لغویت هر دو شود. خاستگاه سوم، از میان بردن شبهۀ تناقض میان روایات است؛ این هدف با بیان توجیه برای روایاتی که -به خودی خود مرجوح و نامعتبرند- به دست می‌آید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

مُنطلق الجمع التّبرّعی فی التّهدیبین

نویسنده العربیة

علی کریمیان
دانش‌پژوه سطح سه حوزۀ علمیۀ قم دانش آموخته مدرسه فقهی امام محمد باقر علیه السلام
چکیده العربیة

لقد استعمل الشّیخ الطّوسی الجمع التّبرّعی بشکل کبیر فی کتابیه: التّهذیب والاستبصار. وقد حاول الفقهاء تبریر عمل الشّیخ هذا، نظراً لوضوح بطلان هذا النّوع من الجمع. وقد حقّقنا فی البحث القادم، من خلال دراسة منطلق الجمع التّبرّعی فی الکتابین ثلاثة أسباب: الأوّل، یعتبر الشّیخ الطّوسی کلا الدّلیلین المتعارضین حجّة فعلیة، وبالتّالی حاول تطبیق کلّ منهما وذلک بالجمع التّبرّعی بینهما. الثانی: یعتقد الشّیخ أنّه ینبغی تفسیر کلام الشّارع الحکیم بحیث لا یُلغى قدر الإمکان؛ فأراد بالجمع التّبرّعی أن یعمل بکلا الدلیلین ویمنع بذلک لغویّة کلیهما. الثالث: إزالة شبهة التّناقض بین الأحادیث؛ ویتحقّق هذا الهدف ببیان مبرِّر للرّوایات المرجوحة وغیر المعتبرة فی ذاتها.

کلیدواژه‌ها العربیة

الشّیخ الطّوسی
الحجّیة الفعلیّة
الجمع التّبرّعی
المرجِّحات
تناقض الرّوایات