پژوهش نامه اصول فقه اسلامی

پژوهش نامه اصول فقه اسلامی

برخورد فقهی شیخ انصاری با شهرت فتوایی و سازگاری آن با مبنای اصولی ایشان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 طلبه سطح سه حوزۀ علمیۀ قم
2 طلبه سطح دو حوزۀ علمیۀ قم
چکیده
شیخ انصاری مانند بسیاری از فقیهان، شهرت فتوایی را حجت ندانسته و ظن حاصل از آن را داخل در عمومات عدم حجیت ظن به شمار آورده است. با این وجود، در مطالعۀ آرای فقهی شیخ، مواردی دیده می‌شود که ایشان برای اثبات مطلبی، به شهرت فتوایی تمسک کرده و ظاهراً آن را معتبر دانسته است. برخی در این موارد مدعی تخطی شیخ از مبنای اصولی خویش شده و سه دلیل برای این تخطی یاد کرده‌اند: 1. جرئت نداشتن بر مخالفت مشهور؛ 2. تغییر مبنا در طول زمان؛ 3. تهافت کلی مبنای اصولی و مبنای فقهی. در مقابل، برخی این موارد را با سه توجیه با مبانی اصولی شیخ سازگار می‌دانند: ۱. انسدادی بودن ایشان در فقه؛ ۲. فتوا ندادن بر خلاف مشهور از باب احتیاط؛ ۳. مفید اطمینان بودن برخی شهرت‌ها به ضمیمۀ قراین دیگر. به نظر می‌رسد عملکرد فقهی شیخ انصاری مطابق مبنای اصولی ایشان است؛ ولی گاه به جهت احتیاط، و گاهی به دلیل اطمینانی بودن شهرت فتوایی، تفاوت عملکرد فقهی با مبنای اصولی ایشان رخ داده است. در نهایت، اگر جایی عملکرد فقهی با مبنای اصولی‌ شیخ به هیچ وجه قابل جمع نبود، بهترین دلیل بر این ناسازگاری، تفاوت زمانی میان مبنای اصولی و عملکرد فقهی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

منهج الشّیخ الأنصاری الفقهی فی الشّهرة الفتوائیّة وانسجامه مع مبناه الأصولی

نویسندگان العربیة

علیرضا شکرانی 1
محمد صالحی بابادی 2
1 طلبه سطح سه حوزۀ علمیۀ قم
2 طلبه سطح دو حوزۀ علمیۀ قم
چکیده العربیة

الشّیخ الأنصاری ـ مثل العدید من الفقهاء ـ لم یعتبر الشّهرة الفتوائیة حجّة، واعتبر الظّن النّاتج عنها مشمولاً لعمومات عدم حجّیّة الظّن. ومع ذلک ففی دراسة آراء الشّیخ الفقهیّة هناک حالات اعتمد فیها على الشّهرة الفتوائیة فی إثبات قضیّة واعتبرها حجّة على ما یبدو. فادّعى البعض أنّ الشّیخ خالف مبادئه فی هذه الحالات وذکروا ثلاثة أسباب لهذه المخالفة: 1. عدم الشّجاعة لمعارضة المشهور؛ 2. تبدّل المبنی علی مرّ الزّمن؛ 3. الاختلاف الأساسی بین مبنیَیه الأصولی والفقهی. وفی مقابل هذا الرّأی یرى بعض آخر أنّ هذه الحالات تنسجم مع مبانی الشّیخ الأصولیة لثلاثة مبرِّرات: 1. اعتقاد الشّیخ بالانسداد فی الفقه؛ 2. عدم الإفتاء بخلاف المشهور للاحتیاط؛ 3. حصول الاطمئنان عن بعض الشهرات بالإضافة إلى شواهد أخرى. ویبدو أنّ سیرة الشّیخ الأنصاری الفقهیّة تنسجم مع مبناه الأصولی؛ لکن حدث اختلاف بین اجتهاداته الفقهیّة وبین مبناه الأصولی تارة للاحتیاط، وأخری لإفادة الشّهرة الفتوائیّة الاطمئنان. وأخیراً، إذا کانت موارد لم یکن من الممکن فیها الجمع بین اجتهادات الشیّخ الفقهیّة وبین مبناه الأصولی بأیّ شکل من الأشکال، فإنّ أفضل سبب لهذا التّعارض هو الفارق الزّمنی بین المبنی الأصولی والاجتهاد الفقهی.  

کلیدواژه‌ها العربیة

الشّیخ الأنصاری
الشّهرة الفتوائیّة
الحجّة
الاطمئنان
الاحتیاط
الانسداد